Độc lạ với tục ‘cà răng, căng tai’ của đồng bào Cơ Tu

Đồng bào Cơ Tu cũng như các dân tộc khác trên dãy Trường Sơn có tập tục “cà răng, nhuộm răng, căng tai” để làm đẹp cho cơ thể đồng thời còn đánh dấu sự trưởng thành của bản thân.

Nếu như cụm từ “cà răng – căng tai” trước đây được dùng thường mang tính miệt thị thì với người Cơ Tu ở Quảng Nam và Thừa Thiên Huế lại xem đó là tín ngưỡng và làm đẹp. Tục lệ cà răng – căng tai của người Cơ Tu đã trở thành nét văn hóa đặc trưng riêng.

Độc lạ với tục cà răng căng tai của đồng bào Cơ TuTục cà răng thể hiện được sự trưởng thành của những chàng trai, cô gái người Cơ tu

Tục lệ cưa rang, của người Cơ Tu đã có từ lâu đời, đó là hình thức bắt buộc đối với mỗi thành viên trong tộc. Ngoài chức năng làm đẹp, cưa răng còn là nghi lễ đánh dấu sự trưởng thành của một con người.

Theo quan niệm của người Cơ Tu xưa, khi trai, gái đến tuổi trưởng thành mà không cà răng, căng tai là lạc hậu, sẽ bị bộ tộc chê cười, con trai không lấy được vợ, con gái không lấy được chồng.

Chính vì vậy khi đến tuổi trưởng thành, con trai Cơ Tu sẽ lấy đá dưới suối (đhơl cha lăng) về cà hai hàm răng mòn sát với nướu và chịu máu chảy miệng đau để chứng tỏ được mình là một thanh niên trai tráng và khỏe mạnh. Đây cũng là hình thức thử thách lòng dũng cảm, sức chịu đựng của các chàng trai – những trụ cột tương lai trong gia đình cũng như xã hội.

Ngoài ra, người Cơ Tu xưa kia cũng có tục nhuộm răng. Họ thường dùng một loại cây lấy trên rừng phơi khô, đem đốt một đầu rồi cạ vào thanh sắt cho ra một ít nhựa màu đen có vị cay. Sau đó dùng nhựa này hòa tiếp với tro bếp, rồi dùng que nhỏ đầu có quấn vải nhúng vô nhựa cây và phết lên răng.

Độc lạ với tục cà răng căng tai của đồng bào Cơ TuNgười Cơ tu quan niệm rằng nhuộm răng là một nét đẹp thẩm mỹ riêng

Răng vừa cà xong dùng nước muối súc miệng cho sạch và phết thêm nhựa cây vào chân răng. Một tháng chỉ phết nhựa cây ấy một lần, chất nhựa dính chặt vào răng, biến thành một màu đen bóng. Đối với người Cơ Tu thì nhuộm răng được coi là có tính thẩm mỹ cao và còn ngăn ngừa được sâu răng.

Bên cạnh đó người Cơ Tu còn có tục “căng tai” cũng khá phổ biến. Để đeo được những đôi bông bằng ngà hoặc bằng nứa, gỗ có tiết diện lớn, họ phải căng lỗ dái tai (xor dool c’târ) rộng ra. Họ thường dùng loại gai trên rừng để xỏ lỗ tai.

Độc lạ với tục cà răng căng tai của đồng bào Cơ TuTục căng tai cũng được xem là nét đẹp thẩm mỹ của người Cơ Tu

Trước khi xỏ gai, họ xoa bóp nước gừng để dái tai thật mềm. Người xỏ lỗ tai phải là một người đàn bà cao tuổi có uy tín trong làng và có nhiều kinh nghiệm xỏ tai. Nếu xỏ không trúng tâm dái tai, sau này khó đeo các vật trang sức lớn hoặc có đeo thì dái tai cũng sẽ bị đứt.

Người được xỏ lỗ tai cũng phải chịu đựng sự đau đớn như tục cà răng. Bởi sau khi xỏ gai nhọn xuyên qua dái tai, cây gai không được lấy ra ngay mà cứ để nguyên như vậy, mỗi ngày phải tiếp tục rửa tai bằng nước muối nấu với gừng. Khi vết thương đã khô và lành, họ tiếp tục vặn cây gai vào sâu một chút, mỗi ngày chỉ vặn một lần cho đến khi đầu to của cây gai lọt qua được. Cứ làm như thế, mỗi lần xỏ một cây lớn hơn và lỗ tai ngày càng rộng ra.

Độc lạ với tục cà răng căng tai của đồng bào Cơ TuCăng tai để đeo trang sức còn thể hiện được đẳng cấp, địa vị của từng người

Theo quan niệm của người Cơ Tu thì lỗ dái tai càng rộng, càng dài mới được coi là đẹp và được nhiều người thích. Những người thuộc tầng lớp quý tộc thường đeo cặp bông tai làm bằng ngà voi. Họ dùng hai mẩu ngà voi làm đôi bông tai kéo đôi tai dài đến tận gò má, thậm chí dài xuống gần đến vai. Đặc biệt khi tiếp khách và các dịp lễ hội, cưới hỏi... họ thường đeo cặp ngà để cho thêm phần quý phái, lịch lãm. Vì thế một đôi bông tai ngà voi có giá trị rất lớn.

Trong khi đó, người nghèo thì chỉ đeo đoạn xương mài nhẵn, ống giang, ống trảy hoặc đeo đôi bông ngà voi giả làm bằng củ khoai, củ sắn phơi khô.

Hiện nay, tập tục độc lạ "cà răng - căng tai" của người Cơ Tu cũng dần hạn chế vì lí do sức khỏe và quan niệm thẩm mỹ có phần thay đổi do có sự tiếp xúc với nền văn hóa hiện đại bên ngoài.

Theo Kiến Thức