Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Nếu du lịch tới Yên Bái mà không được thưởng thức thịt trâu gác bếp, muồm muỗm rang Mường Lò hay lạp xưởng... là những đặc sản trứ danh của vùng đất này thì chuyến đi của bạn chưa hề trọn vẹn.

Thịt trâu gác bếp

Thịt Trâu gác bếp là món ăn được chế biến bằng phương pháp cổ truyền của dân tộc Thái đen. Thịt bắp trâu được lọc thành các miếng dài theo chiều dọc thớ, sau đó được tẩm ướp các loại gia vị như thảo quả, ớt, gừng, rượu trắng, đặc biệt là mắc khén (một loại tiêu rừng của người dân tộc thiểu số vùng cao Tây Bắc), sau đó treo trên gác bếp hun khói cho óng đen, khô quắt để bảo quản.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Thịt trâu gác bếp có thể chế biến thành nhiều món khác nhau như nướng, hầm, nấu canh,... ăn tới đâu lấy tới đó. Nhưng phổ biến nhất vẫn là món thịt trâu gác bếp xé nhỏ, chấm cùng chẳm chéo - nước chấm đặc trưng của người Thái ở vùng Tây Bắc làm mồi nhậu.

Khi dùng, người ta thường luộc qua với nước để thịt mềm và đảm bảo chín hết, sau đó xé từng thớ nhỏ bày đĩa. Đặc biệt, những gia vị như tiêu, ớt, gừng, mắc khén do hun khói lâu ngày nên vẫn còn bám chặt trên từng thớ thịt hồng, trông qua đã thấy ngon mắt.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Những người miền xuôi lần đầu nếm thử hẳn sẽ phải lắc đầu, nhăn mặt với vị cay của gia vị và độ mặn, hắc của món ăn. Tuy nhiên, nếu đã phải lòng hương vị đậm chất núi rừng ấy, bạn sẽ muốn quay lại để thưởng thức thêm nhiều lần nữa.

Muồm muỗm rang Mường Lò

Có rất nhiều cách để chế biến món ăn ngon từ muồm muỗm. Song muồm muỗm rang giòn vẫn là đặc sản được người dân Mường Lò ưa chuộng nhất.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Muồm muỗm được om với nước măng chua hoặc giấm gạo trên bếp lửa liu riu. Cạn nước, cho ngay mỡ hoặc dầu ăn vào, đảo đều tay trên bếp to lửa; khi nào nghe tiếng nổ lách tách tức là muồm muỗm đã chín giòn, nêm nếm gia vị cùng một chút ớt tươi và đảo nhanh tay; cuối cùng, cho lá chanh thái chỉ nhỏ vào, đảo đều là lấy ra khỏi bếp được. Muồm muỗm rang chín có màu vàng sậm, rất thơm.

Lạp xưởng Yên Bái

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Có thể nói, làm lạp xưởng (lạp sườn) ngon phải áp dụng được bí quyết của người có nghề. Vẫn thịt ba chỉ thái nhỏ, bột canh, hạt tiêu, mật ong, đường, rượu trắng,… nhưng cho cái nào trước, cái nào sau, thời gian tẩm ướp là bao nhiêu thì cần phải học. Làm lạp xưởng phải cẩn thận chú ý đến thời gian tẩm ướp, chú ý đến khâu củi lửa, không được đun to, không được để tắt bếp trong giai đoạn thịt lên men,… nếu không lạp xưởng dễ bị chua, nhanh bị ôi, thối sau này.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Nhiên liệu để sấy thịt và lạp xưởng cũng không đơn giản, phải là than hoa, bã mía, vỏ trấu, lá quế tươi, nếu là củi thì phải là thân cây quế, là thân tươi càng tốt. Theo giải thích của người làm nghề lạp xưởng thì nhiều người tham rẻ sấy bằng than tổ ong, rất độc hại; củi thì có rất nhiều loại gỗ chứa các chất độc, khói độc áp vào thịt sẽ có hại, nhất là gây đau bụng.

Xôi và cốm tan Tú Lệ

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Thung lũng Tú Lệ thuộc địa phận phía Tây của tỉnh Yên Bái, cái tên này đã nói lên được phần nào vẻ đẹp nơi đây. Và nếp tan chính là thứ gạo nếp nổi tiếng của đồng bào vùng cao, Người ta ví, khi đồ thứ gạo này, hương thơm có thể bay xa vài trăm mét. Vào đầu mùa thu hoạch (khoảng tháng 4 và tháng 10 hàng năm), may mắn, bạn sẽ được thưởng thức cốm Tú Lệ ngon chẳng kém gì cốm Làng Vòng nức tiếng ở Hà Nội.

Bánh chưng đen Mường Lò

Bánh chưng là món ăn truyền thống không thể thiếu cho ngày Tết của người Kinh. Nhưng ở Yên Bái, người Thái Mường Lò tạo ra một loại bánh ngon và độc đáo, hương vị lạ độc đáo từ nhiều đời nay đó là bánh chưng đen.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Để có chiếc bánh chưng đen vừa ngon, vừa đẹp mắt thì phải trải qua rất nhiều công đoạn: Gạo nếp được chọn phải là nếp Tú Lệ thơm ngon, nhân đậu xanh hoặc đậu nho nhe đãi sạch vỏ, không lẫn sạn. Thịt lợn ngon nhất là thịt ba chỉ, nhiều mỡ một chút, thái lát mỏng, ướp gia vị, hạt tiêu, hành củ.

Lá dong bánh tẻ, chọn khổ vừa phải. Để tạo màu đen đặc trưng cho chiếc bánh, đồng bào nơi đây lấy thân cây núc nác tước vỏ, hoặc hoa cây vừng đen đốt thành than, giã mịn như bột rồi trộn lẫn với gạo nếp đến khi chuyển thành màu đen.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Mùi gạo nếp thơm quyện với mùi tro nếp khiến người ăn có cảm giác như đang được giao hòa cùng cỏ cây, ruộng đồng, cùng thiên nhiên hoang sơ của vùng cao Tây Bắc. Nét độc đáo của bánh chưng đen còn ở vị bùi bùi, thơm mát, không gây nóng cổ, nóng bụng như bánh chưng thường nên có tác dụng “hạ hỏa”. Theo quan niệm của người Thái xưa, tài khéo léo khi gói bánh chưng đen là một tiêu chí để chọn nàng dâu tốt.

Măng sặt

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Yên Bái vào khoảng tháng 3 – 4 là mùa măng ngon nhất. Nơi đây có đủ cả măng tre, măng nứa, măng lay và măng sặt. Cây sặt thuộc họ tre nhưng thân nhỏ, thẳng, búp măng đội đất chui lên chỉ vừa bằng nắp chai nước. Măng sặt phải hái sớm lúc vừa nhú ăn mới ngọt, để già sẽ bị đắng không còn hương vị của thứ măng nổi tiếng này nữa.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Măng sặt Yên Bái nổi tiếng ngon nhất là măng ở Nghĩa Lộ. Măng sặt chế biến được nhiều món như có thể luộc chấm muối vừng, chấm chéo (gia vị của người Thái). Cũng có thể tước sợi rồi xào với thịt bò hoặc chỉ cần xào với hành lá cũng có thể thưởng thức vị măng mềm, giòn sần sật. Món này có thể nấu canh với xương lợn, thịt gà... Cho dù, cuối xuân là mùa của đủ loại măng nhú lên mặt đất nhưng măng sặt Yên Bái là đặc sản khiến nhiều người phải nhớ và thèm.

Mật ong Văn Chấn

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Mật ong hoa nhãn được khai thác tại các huyện vùng cao như Sông Mã (Sơn La) và Văn Chấn (Yên Bái), nơi các cây trồng không bón phân hóa học và phun thuốc trừ sâu bệnh. Mật ong được khai thác đúng qui trình kỹ thuật khi đã chín và được vít nắp nên có độ thủy phần dưới 20%. Mật có hương thơm đặc biệt và không bị lên men.

Mắc khén

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Cây mắc khén là loại cây dại thuộc họ hồi, có tinh dầu và hương thơm, trở thành huyền thoại và làm nên loại gia vị đậm đà không thể thiếu trong bữa ăn đồng bào miền Tây Bắc.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Khi dùng mắc khén, người ta bứt một nắm quả đã phơi khô cho vào bát con. Chọn lấy một viên than củi đang cháy đượm nhất bỏ vào bát và lắc đều tay để nướng mắc khén. Khi thấy mùi thơm ngào ngạt thì gắp than ra, khẽ thổi cho bay hết tàn than rồi dùng chuôi dao giã nhỏ thành bột mịn để chế biến đồ chấm hay làm gia vị cho các món ăn.

Pả mẳm

Nguyên liệu chính là cá, sau khi được làm sạch sẽ đưa vào vại (hoặc chum) ướp muối theo tỷ lệ 4 cá 1 muối, trộn thêm ít rượu, bịt kín. Khoảng 1 tháng sau, khi có nước chảy ra, gạn lấy hết nước, đem đun sôi vài phút, để nguội rồi lại đổ vào vại mẳm, đậy kín. Khoảng một tháng sau có thể “khả” được.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Nếu chưa cần ăn ngay thì gạn nước đun lại một vài lần nữa. Khi cần ăn, trước đó khoảng 6 – 7 ngày thì “khả”. “Khả” là ướp thêm gia vị vào. Gia vị chủ yếu là ớt và tỏi. Ớt phải là ớt chín đỏ, tươi, đem luộc chín, để nguội, giã qua sau đó đem trộn đều với cá cùng với tỏi giã nát. Nước luộc ớt nên cho vừa phải, trộn vào cá cùng gia vị trên.

Bánh chuối Lục Yên

Từ lâu chuối đã trở thành loài cây gần gũi, gắn bó với người Tày Lục Yên, bởi những hữu ích mà chúng đem lại. Hiểu và đánh giá đúng vị trí của chuối trong đời sống của mình, người Tày đã tái hiện sự thanh tao, hấp dẫn của hương vị chuối bằng cách chế biến thành bánh chuối - một sản vật ngon, chứa đựng giá trị tinh thần được truyền đời từ thế hệ này sang thế hệ sau và được dùng làm đồ cúng tế trong những dịp gia đình, dòng họ có việc trọng đại.

Khám phá những món ăn đặc sản nức tiếng của Yên Bái

Điều hấp dẫn ở bánh chuối là ngoài nhân có đỗ, lạc và đường còn lại các phụ gia đều từ chuối. Lá gói bánh cũng từ lá chuối trong vườn, dây gói bánh cũng từ dây chuối,... Món ăn này vừa ngon vừa lạ, để lại dư vị hấp dẫn khách gần xa.

N.S (tổng hợp)